Nepali: सम्प्रेक्षणको लागी: प्राज्ञिक भाषाहरु

जर्मन युवा एकेडेमीद्वारा आयोजित एक बैठकमा १८ देशका २४ प्राज्ञिक व्यक्तिहरुले प्राज्ञिक अनुसन्धान तथा त्यसको प्रसारमा भाषाले पार्ने प्रभावबारे विचार-विमर्श गरेका छन् ।

फ्र्यांकफर्ट अहम माइन, जर्मनी — गत सेप्टेम्बर २ देखि ४ सम्म जर्मनीको फ्रांकफर्ट स्थित गोथे विश्वविद्यालयमा ६ महाद्वीपमा फैलिएका १८ देशबाट आएका २४ जना प्राज्ञिक व्यक्तिहरु भेला भई प्राज्ञिक क्षेत्रमा भाषाको भूमिकाबारे छलफल गरेका थिए । उक्त छलफल मुख्यत: अंग्रेजी भाषामा सञ्चालन भए पनि सहभागीहरूले आ-आफ्नो भाषिक पृष्ठभूमि र अनुभवहरु आदानप्रदान गरेका थिए । चौबिसजना सहभागीहरु बेल्जियम (डच), कोलम्बिया (स्पेनिश), फिनल्याण्ड (फिनिश), जर्मनी (जर्मन), हंगेरी (हंगेरियन), भारत (आसामी र पञ्जाबी), इन्डोनेसिया (इन्डोनेसियाली), केन्या (किमेरु), लिथुनिया (लिथुनियाली), नेपाल (नेपाली), नाइजेरिया (योरुबा), नर्वे (नर्वेजियन), प्यालेस्टाइन (अरबी), सुडान (अरबी) र स्विजरल्याण्ड (फ्रेन्च र जर्मन) का युवा एकेडेमीहरूका साथै ग्लोबल योङ एकेडेमी (पोलिश र रोमानियाली) का सदस्यहरू थिए ।

प्राज्ञिक सदस्यहरु हरेक दिन भाषासँग प्रत्यक्ष रुपमा काम गर्छन् । तर भाषाले अनुसन्धान सम्बन्धी गतिविधिमा उनीहरुको सहभागिता, पहुँच, अनुसन्धानको गुणस्तर र त्यसको प्रसारमा पार्ने प्रभावबारे गहन रूपमा विचार-विमर्श गर्ने अवसर भने कमै प्राप्त हुन्छन । यसै सन्दर्भमा, उक्त बैठकले भाषाका कारण सिर्जना हुने अवसर र चुनौती दुवैलाई पहिचान गर्दै यस विषयमा ब्यापक छलफल गर्ने अवसर प्रदान गरेको थियो ।

यो बैठक जर्मन युवा एकेडेमीको "भाषा" कार्यसमूहका सदस्यहरूको पहलमा आयोजना गरिएको थियो । छलफलको मुख्य बिषय भाषा कसरी प्राज्ञिक विविधताको आधार बन्न सक्छ र सम्भावित बहिष्करणको स्रोत पनि बन्न सक्छ भन्ने थियो । बैठकमा विज्ञान सञ्चार, व्यावसायिक सफलता र कार्य वातावरण, प्राज्ञिक क्षेत्रभित्रका शक्ति संरचना, राष्ट्रिय र क्षेत्रीय हितहरू, साथै ठूला भाषा मोडलहरूले द्रुतगतिमा ल्याइरहेका परिवर्तनका प्रभाव लगायतका विषयमा पनि छलफल गरिएको थियो ।

प्राज्ञिक कार्यमा अंग्रेजी भाषामाथिको निर्भरता बढिरहेको छ । यसले पर्याप्त फाइदाका साथै केहि चुनौती पनि ल्याइरहेको छ । विश्वब्यापी सम्पर्क भाषाका रुपमा अंग्रेजीले फरक-फरक भाषा बोल्नेहरुबीच अन्तर्राष्ट्रिय संचार गर्न र सहकार्यलाई सहज बनाउँछ । तैपनि कुनै एक भाषामाथिको अत्यधिक निर्भरताले प्राज्ञिक क्षेत्रभन्दा बाहिर रहेका तथा अंग्रेजी नबोल्ने समुदायलाइ विभिन्न प्राज्ञिक गतिविधिमा सहभागि हुन अवरोध सिर्जना गर्न सक्छ र अनुसन्धानमा उनीहरुको पहुँचलाई सीमित गर्न सक्छ ।

अनुसन्धान विश्वव्यापी रूपमा सञ्चारयोग्य हुनुका साथै स्थानीय समुदायका लागि पनि पहुँचयोग्य हुनुपर्ने “ग्लोकल” अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्न प्राज्ञिक व्यक्ति, संस्था र नीति निर्माताहरूले भाषाको छनोटलाई अनुसन्धान अभ्यासको अभिन्न अंगका रूपमा लिन आवश्यक छ । भाषा सम्बन्धी यो बहस र छलफललाई आफ्ना–आफ्ना संस्था, विधागत समूह तथा समग्र प्राज्ञिक समुदायमा निरन्तर अघि बढाउने साझा प्रतिबद्धतासहित बैठक सम्पन्न भएको थियो।